Bước tới nội dung

Sách Y Học/Đông y/Âm dương , Ngũ hành trong Đông y/Ứng dụng học thuyết âm dương trong Đông y

Tủ sách mở Wikibooks

Về cấu tạo của cơ thể và sinh lý[sửa]

Âm bao gồm tạng, kinh âm, huyết, bụng, bên trong, phía dưới. TK thực vật ( ức chế) ……..
Dương bao gồm phủ, kinh dương, khí (cn hoạt động…), phần lưng, phía trên, TK động vật……


Tạng thuộc âm, do trong âm có dương và ngược lại nên ta có bảng sau:

Tạng Âm Dương
Phế Phế âm Phế khí
Thận Thận âm Thận dương
Can Can huyết Can khí
Tâm Tâm huyết Tâm khí
Tỳ Tỳ âm Tỳ dượng
CN sinh lý Vật chất và dinh dương Hoạt động cơ năng

2. Về quá trình phát sinh và phát triển bệnh[sửa]

Bệnh tật phát sinh ra do sự mất thăng bằng về âm dương trong cơ thể được biểu hiện bằng thiên thắng và thiên suy:

Hội chứng Thiên thắng Dương thắng gây chứng nhiệt (sốt, mạch nhanh, khát nước, phân táo, nước tiểu đỏ, mạch sác…
Âm thắng gây chứng hàn (người lạnh, chân tay lạnh, mạch trầm, ỉa lỏng, nước tiểu trong…..
Hội chứng Thiên suy Dương hư: các trường hợp lão suy, hội chứng hứng phấn TK giảm (ức chế)
Âm hư: mất nước điện giải, hội chứng ức chế TK giảm ( hứng phân)


Trong quá trình phát triển của bệnh, tính chất của bệnh còn chuyển hóa lẫn nhau giữa hai mặt âm dương . Bệnh tại phần dương ảnh hưởng dến phần âm (dương thắng tắc âm bệnh),

VD như sốt cao kéo dài gây mất nước. Bệnh tại phần âm ảnh hưởng đến phần dương (âm thắng tắc dương bệnh),
VD như ỉa chảy, nôn mửa kéo dài gây mất nước, điện giải làm nhiễm độc TK gây ra tr/ chứng sốt, co giật và có thể gây trụy mạch thoát dương


Sự mất thăng bằng âm dương gây ra các chứng bệnh (tr chứng) ở những vị trí khác nhau tùy theo vị trí đó thuộc về phần âm hay dương:

Dương thịnh sinh ngoại nhiệt sốt, người và tay chân nóng, vì phần dương thuộc biểu, thuộc nhiệt
Âm thịnh sinh nội hàn ỉa chảy, người lạnh, nước tiểu trong dài vì phần âm thuộc lý thuộc hàn.
Âm hư sinh nội nhiệt như mất nước, tân dịch giảm gây chứng khát nước, họng khô, nước tiểu đỏ….
Dương hư sinh ngoại hàn sợ lạnh, chân tay lạnh vì phần dương khí bên ngoài bị giảm sút.

Về chẩn đoán bệnh[sửa]

Dựa vào Tứ chẩn mục đích khai thác các triệu chứng bệnh và căn cứ vào Bát cương để bệnh tật được quy thành các hội chứng thiên thắng hay thiên suy về âm dương của các tạng phủ kinh lạc…

Tứ chẩn[sửa]

Chẩn đoán Đông y dùng 4 phương pháp chẩn bệnh sau

Vọng chẩn (quan sát bệnh nhân và hoàn cảnh),
Văn chẩn (lắng nghe âm thanh từ thể trạng và tâm sự của bệnh nhân)
Vấn chẩn (hỏi bệnh nhân và người nhà những điều liên quan)
Thiết chẩn (khám bằng tay và dụng cụ) để xác định bệnh trạng.

Bát cương[sửa]

Chẩn đoán Đông y dùng 8 cương lĩnh Để đánh giá vị trí nông sâu của bệnh, tính chất bệnh, trạng thái người bệnh và xu thế trung nhất của người bệnh

Biểu- lý
Hư – thực
Hàn – nhiệt
Âm – dương

Trong đó âm và dương là hai cương lĩnh tổng quát nhất gọi là tổng cương; thường bệnh ở biểu là thực, nhiệt thuộc về dương; bệnh ở lý là hàn , là hư thuộc về âm.

4. Về chữa bệnh và các phương pháp chữa bệnh[sửa]

Chữa bệnh Là điều hòa lại sự mất thăng bằng về âm dương của cơ thể tùy theo tình trạng hư - thực, hàn – nhiệt của bệnh bằng các phương pháp khác nhau như châm cứu, thuôc, xoa bóp, khí công…
Về thuốc Được chia thành 2 loại:Thuốc lạnh, mát (hàn lương) thuộc âm dùng chữa bệnh thuộc dương. Thuốc nóng, ấm (nhiệt ôn) thuộc dương dùng để chữa bệnh hàn thuộc âm.
Về châm cứu Bệnh nhiệt dùng châm, hàn dùng cứu; bệnh hư thì bổ, thực thì tả. Bệnh thuộc tạng (thuộc âm) dùng các huyệt du sau lưng( thuộc dương); bệnh thuộc phủ (thuộc dương) dùng các huyệt mộ ở vùng ngực, bụng (thuộc âm), tuân theo nguyên tắc “ theo dương dẫn âm, theo âm dẫn dương”